Podpisałeś umowę, nie zastanawiając się zbyt długo w jaki sposób ją zrealizujesz. Gdy przystąpiłeś do działania okazało się, że twoje zobowiązanie jest niemożliwe do wykonania. Co wtedy? Możesz uwolnić się od odpowiedzialności, czy jednak jesteś skazany na zapłacenie kar umownych, albo co gorsze, odszkodowania? A może druga strona wiedziała o tym, że umowy nie da się zrealizować?

Zaczniemy od Kodeksu cywilnego, który w artykule 387 stanowi, że:
1. Umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna.
2. Strona, która w chwili zawarcia umowy wiedziała o niemożliwości świadczenia, a drugiej strony z błędu nie wyprowadziła, obowiązana jest do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o niemożliwości świadczenia.

Rzymska paremia impossibilium nulla obligatio est wprowadziła prostą zasadę: świadczenie niemożliwe jest nieważne (o innych sytuacjach, kiedy umowa jest nieważna pisałyśmy tutaj). Chodzi dokładnie o niemożliwość pierwotną, czyli taką, która istniała już w chwili zawarcia umowy (zanim strony podpisały umowę).

Czym charakteryzuje się niemożliwość?

Niemożliwość może mieć charakter fizyczny lub prawny. W obu tych przypadkach oznacza takie zachowanie, którego żadna osoba nie byłaby w stanie wykonać, jeśli znalazłaby się w takiej samej sytuacji.

Przykład niemożliwości fizycznej:
Strony umówiły się, że Wykonawca wykona blok mieszkalny z czekolady, która nigdy się nie roztopi.
Strony umówiły się, że wykonawca wykona wehikuł, którym zamawiający będzie mógł podróżować w czasie.
Strony zawarły umowę sprzedaży, w której sprzedawca zobowiązał się sprzedać kupującemu obraz “Mona Lisa” w terminie 10 dni. (wiadomo, że ten obraz nie jest na sprzedaż)

Przykład niemożliwości prawnej: Jedna ze stron zleciła drugiej zawarcie umowy sprzedaży nieruchomości, z zastrzeżeniem, że umowa sprzedaży ma mieć zwykłą formę pisemną (a zgodnie z prawem powinna być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności).

O niemożliwości możemy mówić tylko wtedy, gdy ma charakter trwały, czyli według przewidywań rozsądnego, przeciętnego człowieka świadczenie nie stanie się możliwe w niedalekiej przyszłości.

Pamiętaj!
Fakt, że twój dłużnik (lub Ty sam będąc dłużnikiem) jest niewypłacalny nie może zostać uznany za przesłankę niemożliwości świadczenia!

Z kolei, jeśli tylko część czynności jest niemożliwa do spełnienia stosujemy wówczas art. 58 par. 3 Kodeksu cywilnego (jeśli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – napisz).

Nie ma znaczenia czy którakolwiek ze stron zdawała sobie sprawę z niemożliwości świadczenia! Ma to jednak znaczenie, jeśli chodzi o ewentualne odszkodowanie.

Czy należy mi się odszkodowanie jeśli druga strona celowo zawarła ze mną taką umowę?
Tak! Ale tylko pod warunkiem, że jedynie ona wiedziała o niemożliwości świadczenia (a ty nie wiedziałeś w chwili zawierania umowy). I co ważne, to że przysługuje ci odszkodowanie nie jest zależne od winy strony wiedzącej.

Przykład: Nasz nieuczciwy kontrahent wiedział, że świadczenie jest niemożliwe do wykonania jednak zawarł z nami umowę. W sądzie tłumaczył się, że próbował nas powiadomić o tym, jednak był na wakacjach w Japonii i nie mógł się z nami skontaktować. Sąd nie wziął tego pod uwagę.

Pamiętaj!
W sądzie to ty musisz udowodnić niemożliwość świadczenia, szkodę i związek przyczynowy pomiędzy jednym, a drugim oraz wiedzą kontrahenta (czyli, że z niemożliwości powstała twoja szkoda, a kontrahent zrobił to celowo wiedząc o niemożliwości).

Przykład: Zawarłeś umowę z nieuczciwym kontrahentem dlatego, że zrezygnowałeś z zawarcia w tym samym czasie dwóch innych intratnych umów. Wiedziałeś jednak, że nie dasz rady zrobić wszystkiego we wskazanych terminach. Twoją szkodą jest utrata zleceń.

Do kiedy  możemy zgłosić się w sądzie?
Nasze roszczenie przedawnia się zgodnie z terminami ogólnymi z art. 118 Kodeksu cywilnego (3 lub 10 lat w zależności od sytuacji).

Powyżej opisałam co oznacza i jakie ma skutki niemożliwość pierwotna świadczenia. O tak zwanej niemożliwości następczej (czyli takiej, która pojawia się już po zawarciu umowy), opartej na art. 475 Kodeksu cywilnego napiszę niebawem.


Autor: Ilona Przetacznik

создание сатовdeeo