Wiem, że dla laika sformułowanie “kara umowna” brzmi strasznie, jednak tak naprawdę to świetne rozwiązanie pozwalające zabezpieczyć wykonanie tych zobowiązań umownych, na których nam szczególnie zależy. W jaki sposób? Dziś krótki przewodnik po karze umownej!

1. Czym jest kara umowna?

Kara umowna jest formą zryczałtowanego odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte wykonanie jakiegoś postanowienia umownego. Musi być zastrzeżona w umowie, a sposób jej określenia jest dla stron wiążący. Nie można dochodzić kary umownej, jeżeli strony takiej opcji nie przewidziały.

2. Kara umowa zabezpiecza zobowiązanie niepieniężne

Kara umowna zabezpiecza wykonanie lub należyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego. Zobowiązania pienieżne zabezpieczamy zastrzegając odsetki. Jak to rozróżnić w praktyce?
Jeżeli ktoś ma nam zapłacić 1000 zł w terminie 7 dni i zależy nam na tym, by zapłacił terminowo zastrzegamy odsetki na wypadek zwłoki. Jeżeli zakupiliśmy wydruk wizytówek i chcemy je otrzymać w 3 dni po złożeniu zlecenia – zastrzegamy karę umowną w odpowiedniej wysokości za każdy dzień opóźnienia lub zwłoki.
Pomyłka w tym zakresie jest istotna, może nawet prowadzić do uznania tego postanowienia za nieważne – radzę zwracać na to uwagę!

3. Wysokość kary umownej

Zasadą jest, że kara umowna nie powinna być nadmiernie wygórowana, gdyż prawo przewiduje możliwość sądowego określenia wysokości zbyt wysokiej kary umownej (tzw. miarkowania). Aby zatem uniknąć niepotrzebnego procesu lepiej zastrzec karę w odpowiedniej wysokości, nie przesadzając w żadną stronę. Karę umowną, co do zasady, wyraża się w określonej kwocie pieniężnej (np. 5000,00 zł) albo procencie – np. 1% wynagrodzenia wynikającego z umowy za każdy dzień opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Kary umownej nie zastrzega się w innych niż pieniądz miernikach.

4. Kara umowna a szkoda

Nie jest konieczne wystąpienie szkody, by móc domagać się kary umownej. Co to oznacza? Gdy zlecasz serwis swojego samochodu i mechanik nie oddaje pojazdu w terminie wynikającym z umowy możesz żądać kary umownej bez konieczności dowodzenia, że brak możliwości korzystania z samochodu spowodował konieczność ponoszenia wydatków na taksówki. Ten pogląd jest dominujący i większość prawników go podziela (dla dociekliwych polecam lekturę orzeczenia Sądu Najwyższego z 6 listopada 2003 r. sygnatura III CZP 61/03), ale nie jedyny – jeżeli to Ty miałbyś płacić karę umowną, a druga strona żadnej szkody nie poniosła – możesz próbować przed sądem argumentować przeciwnie i nie jest wykluczone, że sąd nie podzieli Twojego stanowiska.

5. Kara umowna a odszkodowanie

Skoro wystąpienie szkody nie jest warunkiem skorzystania z zastrzeżonej klauzuli kary umownej, oznacza to, że kara umowna należy się i wtedy, gdy szkoda nie wystąpiła, jak i gdy wystąpiła – bez względu na jej wysokość. Jeżeli obawiasz się, że wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy możesz ponieść szkodę, której kara umowna nie zrekompensuje koniecznie zastrzeż w umowie możliwość dochodzenia odszkodowania w takim wypadku! Bez takiego zastrzeżenia umownego dochodzenie wyższej niż kara umowna kwoty przed sądem nie będzie możliwe.

6. Jak wygląda w praktyce korzystanie z zastrzeżonej kary umownej?

W praktyce w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania umownego w pierwszej kolejności należy wezwać kontrahenta do spełnienia świadczenia. Jeżeli tego nie uczyni w zakreślonym terminie – można go również wezwać do zapłaty kary umownej. Jeżeli i tego nie zrobi – konieczne jest sporządzenie pozwu i dochodzenie należności przed sądem.

 

Niebawem przygotuję dla Was przykładowe postanowienia umowne dotyczące kary umownej, dlatego śledźcie bloga na bieżąco!


Autorka: Agnieszka Stupkiewicz

Stan prawny 22.04.2016 r.
Wykorzystałam przepisy art. 483 Kodeksu cywilnego.

Grafika pochodzi z portalu pixabay.com